Kritieke materialen en de economie

Dit onderzoek is uitgevoerd door het Nederlands Materialen Observatorium (NMO). Het NMO is op initiatief van het Ministerie van Economische Zaken binnen TNO opgericht om de Nederlandse samenleving te informeren over kwetsbaarheden gerelateerd aan kritieke grondstoffen. Deze kwetsbaarheden zijn de laatste jaren duidelijk aan het licht gekomen; denk daarbij aan de gevolgen van de Corona-crisis, de Russische agressie in Oekraine en met name de exportrestricties die China sinds medio 2023 heeft uitgevaardigd rond tal van kritieke materialen. Daarbij maakt Europa (en Nederland) zich zorgen over de geringe mate van strategische autonomie, waarbij in toenemende mate de zorg over onze Europese en nationale veiligheid een rol speelt. Ondanks deze aanleidingen blijft de vraag ook in hoeverre de economie als geheel geraakt wordt of zou kunnen worden als gevolg van leveringsonderbrekingen, wat het handelingsperspectief van de overheid (op dit moment) is, en in hoeverre klassiek economische overwegingen nog steeds bepalend zijn voor overheidsinvesteringen. Want uiteindelijk zullen maatregelen om de strategische autonomie te versterken financiële consequenties hebben en dus in het overheidsapparaat verantwoord moeten worden. Daarom richt dit rapport zich specifiek op economen en economisch beleidsmakers. De vragen die ten grondslag lagen aan dit rapport waren ‘hoe raakt een leveringsonderbreking van kritieke materialen de economie’ en ‘hoe nemen economen een risico op een leveringsonderbreking van kritieke materialen mee in hun (economische) overwegingen’. Dat dit veld sterk in beweging is, moge onder andere blijken uit de artikel-reeks van Swets en Van Wanrooij (2026) in ESB in de eerste maanden van 2026. Vandaar dat dit rapport nu niet meer is dan een momentopname van inzichten die in de loop van 2025 zijn opgehaald. Het ligt in de lijn der verwachting dat de afwegingen die overheden de komende jaren maken nog vaker van karakter zullen veranderen.