Klimaatrisico's voor de gebouwde omgeving - Funderingsschade en schade door acute wateroverlast door piekbuien

In reactie op deze toenemende urgentie heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aan TNO gevraagd om de effecten van klimaatverandering op de gebouwde omgeving in Nederland te onderzoeken. Vervolgens brengen we in kaart welke adaptatiemaatregelen effectief blijken om de gebouwde omgeving op de toekomst aan te passen. Deze studie vormt een bouwsteen voor de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS), en richt zich specifiek op drie risico’s: bodemdaling en funderingsschade, acute wateroverlast door piekbuien en hittestress. De overige klimaatrisico’s en de gevolgen daarvan zijn belegd bij andere onderzoeksorganisaties waar we nauw mee samenwerken.
Dit rapport heeft drie doelen. Ten eerste brengen we de omvang van de belangrijkste risico’s in kaart: waar in Nederland is de gebouwde omgeving blootgesteld en hoe kwetsbaar zijn deze gebouwen? Ten tweede onderzoeken we welke adaptatiemaatregelen effectief zijn om de schade te beperken. Ten derde kijken we naar de sociaaleconomische dimensie: hoe worden de kosten verdeeld, wie dragen de lusten en lasten, en welke maatschappelijke factoren bepalen of adaptatiemaatregelen ook daadwerkelijk van de grond komen.
Het rapport is als volgt opgebouwd. We beginnen met een afbakening van wat we verstaan onder de gebouwde omgeving en een overzicht van de huidige rollen, verantwoordelijkheden en veiligheidsnormen. Vervolgens analyseren we per risico de relatie tussen klimaat en schade: hoe ontstaat het probleem, welk deel van de gebouwde omgeving is blootgesteld en hoe gevoelig zijn de gebouwen hiervoor. Daarna bespreken we de meest kansrijke adaptatiemaatregelen, variërend van technische ingrepen tot financiële en sociale instrumenten. Tot slot trekken we conclusies en geven we aanbevelingen voor beleid en vervolgonderzoek. Elk hoofdstuk begint telkens met een korte samenvatting van de belangrijkste conclusies uit dat hoofdstuk.
Uit onze resultaten blijkt dat het huidige beleid zich nog vooral richt op technische maatregelen. Technisch kan Nederland veel, maar de kernvraag is hoe de maatregelen worden gefinancierd, wie de lasten draagt en hoe draagvlak en bewustzijn worden vergroot. Dit rapport verschuift daarom de blik van technische oplossingen naar het bredere sociaaleconomische perspectief. Daarmee willen we niet alleen de feiten in kaart brengen, maar ook richting geven aan het maatschappelijke debat en de beleidskeuzes die de komende jaren onvermijdelijk zijn.