Een brede blik op verdienvermogen én ruimte voor een toekomstbestendig Nederland

Nederland staat voor samenhangende maatschappelijke opgaven die grote druk zetten op het functioneren van de economie in een schaarste aan ruimte. Het white paper bepleit daarom een verbreding van het verdienvermogensbegrip: naast financieel-economisch kapitaal tellen ook natuurlijk, menselijk en sociaal kapitaal mee. Zo ook het verandervermogen van bedrijven en instituties en de activiteiten die dit verandervermogen activeren (R&D en innovatie, vernieuwing van economische structuur en talentontwikkeling). Omdat al deze elementen zich ruimtelijk manifesteren, is ook een bredere kijk op ruimte nodig: naast ‘space’ (fysieke capaciteit, locaties, netwerken) is er ‘place’ (sociale, culturele en institutionele inbedding van plekken). Op basis van het TNO Vector-raamwerk wordt een geïntegreerd raamwerk opgebouwd waarin verdienvermogen en ruimte samenkomen. Dit raamwerk wordt geoperationaliseerd in een matrix met strategische vragen. Per kapitaalvorm en activerende activiteit wordt onderscheiden welke ruimte fysiek nodig is (‘space’) en hoe plekken zó kunnen worden vormgegeven dat ze productief, innovatief en veerkrachtig functioneren (‘place’). Verandervermogen wordt niet als aparte rij opgenomen, maar wordt gelezen via de drie activerende activiteiten die het in de praktijk dragen.
In een illustratieve quickscan wordt de matrix toegepast op de Ruimtelijk Economische Visie en de Ontwerp Nota Ruimte. Deze toepassing laat zien hoe de matrix kan helpen om beleidskeuzes systematisch te ordenen, de balans tussen ‘space’ en ‘place’ te expliciteren en te verkennen waar aanvullende vragen nodig zijn voor een integrale ruimtelijkeconomische benadering.
In de slotconclusie wordt de matrix gepositioneerd als hulpmiddel dat vooral ex ante (in de beleidsontwikkelingsfase) waarde toevoegt: als gesprek- en afwegingskader om synergieën, spanningen en benodigde institutionele condities expliciet te maken en daarmee breed verdienvermogen toekomstbestendig te versterken.