ASML vs Nokia: Wat kan Nederland leren van het Nokia-effect?

Investeringen in R&D zijn belangrijk voor het realiseren van een veerkrachtige economie en maatschappij. Nederland lukt het echter maar niet om de ambities ten aanzien van R&D-uitgaven te behalen. Sterker nog, de resultaten van de recent vernieuwde TW Top-30 laten zien dat de R&D uitgaven in Nederland zich ook nog eens concentreren bij een beperkte groep bedrijven, met een zeer dominante positie voor ASML en de machinebouwsector. ASML heeft zo een belangrijke control point(opent in nieuw venster) (verwijst naar een andere website) verworven in het Nederlandse innovatielandschap.
Een dergelijke concentratie van R&D-uitgaven brengt kansen en risico’s met zich mee. Bedrijven met hoge R&D-investeringen zijn gunstig voor deeconomie, bedrijvigheid, productiviteit en internationale positie van de landen waar zij gevestigd zijn. De risico’s van een nauwe concentratie vanR&D-investeringen spelen op wanneer dergelijke bedrijven of sectoren in moeilijkheden komen of zich niet kunnen aanpassen aan veranderingen inde markt. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als de markt voor chipmachines en hightechapparatuur ernstig wordt verstoord - bijvoorbeeld doorgeopolitieke invloeden?
Dat dit een mogelijk realistisch scenario zou kunnen zijn, is ook terug te vinden in de Europese innovatiegeschiedenis. Een schoolvoorbeeld van eenhoog R&D-intensief bedrijf in een specifieke sector dat in de problemen kwam met alle gevolgen van dien is Nokia in de ICT-sector in Finland. Deopkomst van Nokia in Finland in de jaren ’90, maar ook de ondergang van datzelfde bedrijf in de jaren ‘10 heeft een grote impact gehad op de Finseeconomie en maatschappij. Alhoewel Nederland een ander land is, en ASML een heel ander bedrijf is in een andere sector dan Nokia en momenteelook niet te maken heeft met een neerwaartse markt dynamiek, biedt de Nokia-casus voor ASML en Nederland weldegelijk inzicht in de gevolgen vaneen te grote afhankelijkheid van één bedrijf en sector voor de nationale economie en het innovatielandschap. Ook ASML blijft immers gevoelig voortechnologische veranderingen, geopolitieke spanningen en marktverstoringen. De centrale vraag die ik in dit stuk stel is daarom: Welke lessen kanNederland trekken uit de ervaringen van Finland?