Een blik onder de motorkap: sleutelen aan de technologiepositie van Nederland

Ruim een jaar geleden verscheen het rapport van Mario Draghi, een omvangrijke analyse van de economische positie van Europa in een wereld die steeds sterker wordt gedomineerd door de Verenigde Staten en China – met name ten aanzien van kritieke technologieën. Het rapport schetst een urgent beeld: Europa dreigt achterop te raken en moet fundamentele keuzes maken om zijn concurrentievermogen te versterken. Innovatie is daarbij een belangrijke motor voor productiviteitsgroei en welvaart (Draghi, 2024). Waar deze analyse op Europees niveau waardevolle richting biedt, vraagt de Nederlandse context om een eigen, scherpere lens om de verschillen in schaalgrootte, economische structuur en het innovatiesysteem in perspectief te plaatsen (TNO Vector, 2025a): een blik onder de motorkap dus. Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken (EZ), mede als input voor het advies Toekomstig Verdienvermogen van Wennink (2025), hebben we in dit onderzoek daarom de vraag centraal gesteld: hoe kan Nederland zijn concurrentiepositie versterken? In dit rapport verkennen we de concurrentiepositie van Nederland en belichten we in hoeverre gerichte investeringen in Research, Development & Innovation (RD&I) noodzakelijk zijn. In onze blik onder de motorkap onderzoeken we drie pijlers van de Nederlandse concurrentiepositie: de kennispositie, de technologiepositie, en de ondernemerschapspositie.
Op basis van deze analyse formuleren we aanbevelingen om de Nederlandse concurrentiepositie duurzaam te versterken. De conclusie is duidelijk: Nederland kan niet op zijn lauweren rusten. Een trendbreuk is nodig om in een snel veranderende wereld concurrerend te blijven. Leeswijzer Dit rapport is opgebouwd in vijf hoofdstukken die gezamenlijk inzicht geven in de concurrentieen technologiepositie van Nederland. Hoofdstuk 2 schetst de bredere Europese context door de belangrijkste bevindingen uit het Draghi-rapport te samenvatten. Vervolgens richt hoofdstuk 3 zich specifiek op Nederland en analyseert het de staat van het nationale concurrentievermogen, met aandacht voor knelpunten zoals achterblijvende R&D-uitgaven, tekorten aan technisch talent, de sectorstructuur en de ontwikkeling van productiviteit. Hoofdstuk 4 verdiept deze analyse door de Nederlandse technologiepositie te ontleden langs de belangrijkste schakels van de innovatieketen: kennis (wetenschappelijke publicaties), technologie (patenten) en ondernemerschap (startups, scale-ups, investeringen). Daarbij wordt ingezoomd op de tien sleuteltechnologieën uit de Nationale Technologiestrategie. Hoofdstuk 5 sluit het rapport af met een synthese van de bevindingen en benadrukt de urgentie om de Nederlandse innovatiemotor op te voeren,